แมงกะพรุนกล่องหนวดเส้นเดียว (Morbakka)ในประเทศไทย

แมงกะพรุนกล่องที่มีหนวดมุมละหนึ่งเส้น พิษอาจทำให้เกิดกลุ่มอาการคล้ายอิรุคันจิ (Irukandji-like syndrome) ซึ่งเป็นปฏิกิริยารุนแรงทั่วร่างกายที่เกิดขึ้นหลังถูกพิษ 5–40 นาที ผู้บาดเจ็บอาจตื่นตระหนกจนจมน้ำได้ จึงควรขึ้นจากน้ำทันที

ลักษณะ

ร่มใสทรงกล่อง มักสูงมากกว่ากว้าง มีปุ่มเซลล์เข็มพิษเล็ก ๆ สีชมพูกระจายอยู่ทั่ว ทั้งสี่มุมมีแผ่นแบน แต่ละแผ่นมีหนวดยาวแบนหนึ่งเส้น สีชมพูอมม่วง

ขนาด: ร่มกว้างไม่กี่เซนติเมตร หนวดยาวได้ราวครึ่งเมตร

พบที่ไหนและเมื่อไหร่ในประเทศไทย

มีรายงานเกือบทุกจังหวัดชายฝั่ง พบได้ตลอดปีในอ่าวไทยตอนกลางและตอนล่าง และชายฝั่งอันดามัน ปกติอาศัยในน้ำลึก แต่ก็มีคนถูกพิษใกล้ฝั่งอยู่เป็นประจำ

อ่าวไทย · ทะเลอันดามัน · พบบ่อยที่สุด: ตลอดปี

พิษและอาการ

ปวดแสบแหลมทันทีคล้ายถูกไฟช็อต รอยบนผิวอาจดูคล้ายรอยตีนตะขาบรถถัง ต่อมาอาจปวดหลังและปวดกล้ามเนื้อ ใจสั่น ความดันโลหิตสูง คลื่นไส้ เหงื่อออก หายใจหอบ และบางรายหมดสติ

ปฐมพยาบาล

📞 เจ็บป่วยฉุกเฉินในประเทศไทย โทร 1669

ขึ้นจากน้ำ ราดน้ำส้มสายชูบนแผลอย่างน้อย 30 วินาที เอาหนวดออก ห้ามถู และห้ามใช้น้ำจืด โทร 1669 หรือรีบไปโรงพยาบาลทันที แม้ในตอนแรกจะรู้สึกดีขึ้นก็ตาม เพราะอาการอันตรายจะตามมาทีหลัง ความเย็นช่วยลดอาการปวดเฉพาะที่ได้

ชนิดที่หน้าตาคล้ายกัน

Gershwinia thailandensis — แมงกะพรุนกล่องหนวดเส้นเดียวอีกชนิดในวงศ์เดียวกันจากอ่าวไทย ส่วน Chironex และ Chiropsoides มีหนวดเป็นพวงที่แต่ละมุม

รู้หรือไม่

• ในน่านน้ำไทยพบ Morbakka อย่างน้อย 3 ชนิดที่ยังไม่ได้รับชื่อทางวิทยาศาสตร์
• ระหว่างปี 2007–2019 (พ.ศ. 2550–2562) มีรายงานกลุ่มอาการคล้ายอิรุคันจิในไทย 19 ราย ในรายที่ระบุชนิดแมงกะพรุนได้ ล้วนเป็น Morbakka
• ผู้ป่วยทุกรายในการศึกษานั้นมีความดันโลหิตสูง

ชื่ออื่น: Irukandji-type box jellyfish, Fire jelly, Carukiid box jellyfish